Japanse ellende

De tsunami verwoestte onlangs een stuk Japan en duizenden levens. Het bijgekomen kernongeluk gooide er nog een enorme schep ellende bovenop. Maar het is NIKS vergeleken bij wat het moderne productie-geweld en het bijbehorende consumentisme wereldwijd elke dag onze Aarde aandoet...

Electrische auto - weg er mee!

“Wat? Hoe zo? Is er eindelijk een doorbraak op vervoersgebied, heb je weer kritiek!”
Ik verklaar. Vroeger bij Aktie Strohalm, de eerste milieugroep in ons land, opgericht in 1970, spraken we van oppervlakkig milieubehoud en diepe ecologie. (Deep ecology, maar niet de zweverige variant!) Men nam toen allerlei op zich goede maatregelen zoals minder fosfaat in de wasmiddelen, energiebesparing en voor de auto’s loodvrije benzine en naverbranders. Ook werd er wat nuttigs gedaan tegen de verdere aantasting van de ozonlaag en de bossen die van verzuring te lijden hadden. Prima allemaal. Maar wat écht nodig is om onze biosfeer een beetje te herstellen en nog wat over te laten voor onze achterkleinkinderen is een drastische materiele krimp van de economie, een drastische verkleining van onze ecologische voetafdruk. En de noodzakelijke bewustmaking daartoe werd nou net belemmerd door die halve maatregelen.
Zo is het nu ook met die alom geprezen elektrische auto en andere technische ontwikkelingen ten behoeve van de duurzaamheid. Bij Urgenda, op het Springtij Festival en recentelijk (2010)in de media werd en wordt met name nu de elektrische auto in het zonnetje gezet. Ten eerste wordt de doorgroei-economie er niet mee belemmerd - integendeel, leve de groene groei! Euforie bij de groene ondernemers en hun adviseurs. Ten tweede is er die ernstige belemmering van de verdere bewustmaking richting een veel soberder maatschappij.
Zeker, op zich is de elektrische auto een vooruitgang mits - ik herhaal: mits - de stroom milieuverantwoord wordt opgewekt. Maar er is ook zo iets als het beslag op materialen en op de ruimte. Zie de hele exploderende ruimtelijk ordening met stadsafbraak en de vernieling van platteland en natuur vanwege de auto. Een van mijn oneliners luidt dan ook: “De particuliere auto is een historische vergissing.”
Zoals wij ’t dus vroeger hadden over een oppervlakkige en diepe milieuaanpak, zo spreekt men nu ook wel van zachte en harde duurzaamheid. Wel nu, die elektrische auto met de euforie eromheen behoort tot de zachte duurzaamheidontwikkelingen die, als we niet oppassen, de Aardse wonden alleen maar meer zullen doen stinken. Op die manier: opgelazerd ermee!

Willem Hoogendijk
Stichting Aarde

Entropie-II

Entropie, iets essentieels in ons leven, wordt nog altijd niet goed begrepen. Dat wordt weer bevestigd in het overigens interessante artikel over Lévi-Strauss in de Volkskrant van 28 november. Entropie is niet het ontrekken van energie aan de omgeving maar de gang van energie van bruikbaar naar onbruikbaar. In een woestijn, waar de meeste zon meteen teruggekaatst wordt, is er een hoge entropie. Maar de ontwikkeling van het aardse leven, waaronder ook de mens en zijn pre-moderne cultuur, wordt gekenmerkt door één grote exercitie om die zonneenergie op te vangen en haar verval tot onbruikbaarheid uit te stellen. Oftewel om steeds meer te doen met dezelfde hoeveelheid energie. De complexiteit van een systeem hoeft ook niet te betekenen dat het entropisch effect groter is maar kan integendeel juist entropieverlaging betekenen. Wat wel weer klopt is dat de geïndustrialiseerde maatschappij één grote thermodynamische machine is geworden die de biosfeer aantast. Maar dat heeft te maken met de enorme input van fossiele en nucléaire energie die van de maatschappij een energie-verspillende junk heeft gemaakt en van de zon een zwakke alternatieveling. Alle over vele eeuwen naarstig opgebouwde systemen voor het opvangen en doorgeven van energie en materiaal ( = opgeslagen energie) raakten in de versukkeling. Ons moderne probleem is niet dat er te weinig energie is maar juist teveel. De huidige economische malaise kan prachtig helpen om tot een intelligentere maatschappij te komen, met een veel lagere entropie.

Evolutie

De menselijke ontwikkeling noemt Joop Goudsblom een blind proces, zonder richting, zonder doel. (NRC-H. Zaterdag &cetera, 9 aug. 2008) Zonder deze uitspraak te bestrijden, toch een aantekening. De ontwikkeling van het aardse leven wordt gekenmerkt door een steeds meer doen met een zelfde hoeveelheid energie, die van de zon. Het is jammer dat in de net verschenen Bètacanon bij Entropie de voortdurende vermindering ervan door de levensordening niet vermeld wordt: uitbreiding van de voedselkringloop, van levensnetwerken, de biodiversiteit e.d. Planten en dieren, waaronder de mensen, zijn onderdelen en instrumenten van dit proces van zelforganisatie. De entropievermindering zou men de rode draad in de levensgeschiedenis kunnen noemen. Vaak waren er verstoringen, van vulkaanuitbarstingen en meteorietinslagen tot overpopulatie, ontbossing en overbegrazing, waarna er weer herstel volgde. Entropievermindering als onbewuste levenskracht waarvan dat zich enigszins geestelijk ontwikkelende dier, de mens, zich nu terdege bewust zou moeten worden.

De spannende en precaire relatie tussen de zonne-energie en wat ook wel ‘informatie’ genoemd wordt is recentelijk wreed verstoord door het tijdperk van de fossiele brandstoffen dat op de historische tijdschaal geplaatst maar van zeer korte duur zal zijn. De enorme entropieverhoging werd in belangrijke mate veroorzaakt door het zich met de bourgeoisie uitbreidende systeem van geld-moet-groeien. Alle remmen moesten los en kònden los dankzij kolen en olie. Emancipatie en democratisering hebben daarbij ook een rol gespeeld.
Goudsblom noemt als de drie bepalende stadia in de menselijke ontwikkeling de vuurbeheersing, het ontstaan van landbouw en de industrialisering. Daar komt nu hopelijk de grootste uitdaging bij: de beheersing van ons zelf. Een verandering van de Westerse mentaliteit van ‘alsmaar vooruit’. Deze wordt versterkt of zelfs gevormd door de ‘moderne’ groei-economie die alles en iedereen beheerst en waarvan het resultaat nu, door de ontregeling van onze biosfeer, steeds negatiever wordt. Deze economie te veranderen of te temmen is dus wellicht nog effectiever. Daartoe is nu juist nodig een bewust proces met een doel en een richting. In ieder geval voor even.

Geologen en klimaatverontrusten

De klimaatsceptici willen zich nog wel eens beroepen op de geologische ontwikkelingen op onze planeet. Dan valt de naam van Salomon Kronenberg vaak, omat hij wel gevraagd wordt. Ik heb wel eens met hem gedebatteerd, en dan merk je dat een echte professor so wie so gehoor vindt.

Denken valt niet mee.
Er zijn lang-termijnige ontwikkelingen – het thema van geologen.
A propos, in mijn schooltijd las ik uit belangstelling de hele vdVlerk@ Kuenen, een boek dat later DE propaedeuse-stof bleek te zijn voor mijn geologische medestudenten.
En er zijn korter-termijnige ontwikkelingen.
Zoals wat er in onze biosfeer gebeurt, bijvoorbeeld sinds de laatste IJstijd.
En altijd speelt de zon ook een rol, naast de plaatverschuivingen en CO-2 schommelingen.

Op de korte termijn bezien, zeg de periode van de menselijke prehistorie en historie, is er duidelijk ontbossing, man-made woestijnen, soorten-uitroeiing en toename van CO2, zeker sinds het gebruik van kolen. Terwijl juist AFname van vrije koolstof (wegzakking in de bodem vòòr totale verrotting) zorgde voor meer vrije zuurstof; en zo ook voor de ozonlaag die maakte dat complexere moleculen vanuit de zee het land op konden. (Nu zit ik even ver voordat de mens meende te moeten ontstaan!) (Ja, naast de opwarming is er altijd ook nog de gevaarlijke verdunning van de ozonlaag… Zodat Australische boeren met lange mouwen op hun tractoren zitten…)

Afijn, hou dat in de gaten, die korte en lange termijn ontwikkelingen.
Op zich hebben de geologen gelijk. Maar de klimaat-verontrusten ook.
Trouwens, Kronenberg erkent nu zelf ook dat er een menselijke invloed is in wat er nu aan de hand is. Eindelijk, na zoveel halstarrigheid in debatten!

PS Wie mijn Economie Ondersteboven bezit: bekijk eens bijlage 3, Op weg naar Venus?: een artikel uit de New Scientist uit 1992, toen al ernstig waarschuwend voor oa. het loskomen van methaan. Slot: “De VN willen draconische maatregelen, maar het is te laat.” 1992!
Kom, op naar de golfbaan, Bonaire of de bungelow in Frankrijk!

Kernenergie

De presentatie van alle voors en tegens inzake kernenergie is een lovenswaardige exercitie (Volkskrant, Het Betoog, 4 oktober 2008). Maar iets essentieels ontbreekt eraan. De evolutie van het leven op Aarde, inclusief tot voor kort de mens en zijn cultuur, wordt gekenmerkt door een steeds meer doen met eenzelfde hoeveelheid energie, namelijk die van de zon. Die energie wordt opgevangen en, ook in haar opgeslagen materiële vorm, doorgegeven met behulp van slimme systemen bestaande uit talloze trucs, netwerken en kringlopen. Het gaat dus om het zoveel mogelijk uitstellen van het verval van de zonneenergie tot onbruikbare warmte. Anders gezegd: als grote drive van het leven kan gezien worden dat streven naar vermindering van entropie. Het is jammer dat in de net verschenen Bètacanon bij Entropie de voortdurende vermindering ervan door de levensordening niet vermeld wordt. Want vele mensen zijn onkundig van dit essentiële levensproces. Zo wordt dan ook niet begrepen dat juist een vergroting van de energiestromen in onze biosfeer de opgebouwde weerstandssystemen vernietigt. Dit leidt bijvoorbeeld tot de rampzalige aantasting van de biodiversiteit, tot ontbossing & erosie, doorzonwoningen, bijna 1 miljard auto's en in het algemeen tot verkwistende samenlevingen. Het probleem voor de rijke landen is niet een te weinig maar een teveel aan energie. Proberen onze huidige, onintelligente verspil-economieën van energie -uit welke bron dan ook- te blijven voorzien houdt ons af van de dringend noodzakelijke omslag naar drastische bezuinigingen en slimme systemen van energie- en materiaalbehoud. Gezet tegenover onze 'hoog-entropische' verspilmaatschappijen zijn de alternatieve energiebronnen zwak. Maar dat is, ecologisch en dus ook economisch gezien, juist hun waarde!